21.07.2019, 19:11

Bankacılık İşlemlerinde Tüketicinin Korunması!

Geçen gün bir tüketici elinde hakem heyeti kararı ile ziyaretimize geldi. Aldığı bir kredi nedeniyle kendisinden ‘tahsis ücreti’ adı altında bir ücret kesildiğini farketmiş, hakem heyetine başvurmuş ancak talebi reddedilmiş. Kararı ikna edici bulmayan tüketicimiz konu ile ilgili bizden yardım talep ediyor.

Başta ne diyeceğimi bilemedim. Bilemedim çünkü, benim kişisel görüşüm ile hali hazırda yapılan uygulama tamamen birbirine zıt. Kişisel görüşüme göre hareket ettiği takdirde kaybetme ihtimali çok yüksek ancak ben de uygulamayı haklı çıkaracak bir şey söylemek istemiyorum, çünkü bu da benim vicdanımı yaralıyor. Baktım makul bir tüketici bir çay söyledim, çaylarımızı içerken ben dilim döndüğünce kendi düşüncemi ve mevcut durumu anlatmaya çalıştım, konunun önemine binaen de görüşlerimi bu köşede paylaşmam gerekir diye düşündüm.

Bilindiği gibi, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunda, bankalar tarafından alınabilecek ücretlere bir çerçeve çizilmiştir. Yasaya göre, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Bakanlığın görüşünü de alarak; alınabilecek ücret, komisyon ve masraf kalemlerini ‘kanunun ruhuna uygun olarak ve tüketiciyi koruyacak’ bir şekilde belirleyecek, bankalar bu ücret kalemlerinin dışında, tüketici ile müzakere etse ve tüketiciden onay alsa bile başka bir ad altında ücret alamayacaktır.

Sadece yasanın bu maddesi dikkate alınarak uygulama yapılmakta, bankalar BDDK yönetmeliğinde yer bir ücret kalemini -tüketicinin onayına gerek görmeden- tahsil etmekte ve yargısal süreç de bu uygulamayı gözü kapalı bir şekilde onaylamaktadır.

Ancak, mezkur yasada Tüketici sözleşmelerindeki haksız şartlar başlığı ile bir düzenleme mevcuttur. Burada ‘tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye dâhil edilen ve tarafların sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerinde dürüstlük kuralına aykırı düşecek biçimde tüketici aleyhine dengesizliğe neden olan sözleşme şartlarıdır.’ şeklinde haksız şartın tanımı yapılmış hemen akabinde bu şartların hükümsüz olduğu ifade edilmiş, Bir sözleşme şartı önceden hazırlanmış ve standart sözleşmede yer alması nedeniyle tüketici içeriğine etki edememişse, o sözleşme şartının tüketiciyle müzakere edilmediği kabul edileceği açıkça belirtilmiş, Sözleşmeyi düzenleyen, bir standart şartın münferiden müzakere edildiğini iddia ediyorsa bunu ispatla yükümlü kılınmıştır.

Mevcut uygulama; BDDK yönetmeliğinde yer alan bir ücret kaleminin koşulsuz alınabileceği yorumuna dayanmakta iken, benim kişisel görüşüme göre, BDDK tarafından belirlenen ücret kalemleri bu yasanın 5nci maddesinde belirlenen usul ve esaslara uygun olmak kaydıyla alınabilecektir. Yani bankalar BDDK tarafından belirlenen ücret kalemleri dışında hiçbir ücret alamayacak, ancak belirlenen ücret kalemlerinin alınması için sözleşmede yer alması ve haksız şart niteliğinde olup olmaması aranacaktır. Uygulamaya baktığımızda BDDK tarafından çıkarılan yönetmelikte belirtilen ücret kalemlerinin tüketici ile müzakere edilip edilmesine bakılmadığı, adeta yasa gereği imiş kabul edildiği, bu ücret kalemleri ile ilgili, ‘yürürlük’, ‘içerik’ vb yargısal denetimin yapılmadığı, hatta bu denetime gerek görülmediği, çoğu kez başvuruların kabul edilmediği, kabul edilen başvuruların da BDDK yönetmeliğinde yer alması gerekçe gösterilerek reddedildiği gözlenmektedir. Bu durumda sözleşmelerin; bir şartın sözleşmede bulunup bulunmadığının bir anlamı kalmamaktadır.

Uygulama ile benim görüşümü karşılaştırmak ve haklılığımı ıspat etmek için genel hükümlere yani Türk Borçlar Kanununa(TBK) gidiyorum.

Bilindiği gibi da TBK’nda da haksız şartlar benzeri koruyucu hükümlere yer verilmiştir. ‘Genel İşlem Koşulları’ başlığı altında toplanan hükümlere göre tüketici olmayan kişiler de korumaya kavuşmuştur.

TBK’nın 20. maddesinin birinci fıkrasında genel işlem şartları tanımlanmıştır:

“Genel işlem koşulları, bir sözleşme yapılırken düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla, önceden, tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleridir. Bu koşulların, sözleşme metninde veya ekinde yer alması, kapsamı, yazı türü ve şekli, nitelendirmede önem taşımaz.”

TBK’nın 21. Maddesi ile ise haksız şartlara benzer hükümler getirilmiştir: “karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşullarının sözleşmenin kapsamına girmesi, sözleşmenin yapılması sırasında düzenleyenin karşı tarafa, bu koşulların varlığı hakkında açıkça bilgi verip, bunların içeriğini öğrenme imkânı sağlamasına ve karşı tarafın da bu koşulları kabul etmesine bağlıdır. Aksi takdirde, genel işlem koşulları yazılmamış sayılır.” Yine, TBK’nın 23. Maddesine göre “genel işlem koşullarında yer alan bir hüküm, açık ve anlaşılır değilse veya birden çok anlama geliyorsa, düzenleyenin aleyhine ve karşı tarafın lehine” yorumlanacaktır. Son olarak ise, TBK’nın 25. Maddesinde, dürüstlük kurallarına aykırı olarak karşı taraf aleyhine hüküm konulamayacağı kabul edilmiştir.

Bu hükümlerden de açıkça anlaşıldığı gibi, tüm vatandaşlar genel işlem koşullarına karşı haksız şart benzeri bir korumaya kavuşmuştur. Yani Hem TKHKnda yer alan Tüketici sözleşmelerindeki haksız şartlar, hem de TBKnda yer alan genel işlem koşulları sözleşme hürriyetini kısıtlayan uygulamalara karşı benzer bir koruma sağlanmıştır.

Karşılaştırmalı bir örnekle konuyu daha net ortaya koyabiliriz diye düşünüyorum. Örneğin bir vatandaştan 500 lira ‘tahsis ücreti’ adı altında ücret kesildiğini varsayalım, bu vatandaş eğer tüketici sıfatını taşıyor ise hakem heyetine başvuracaktır. Hakem heyeti BDDK yönetmeliğine bakacak ve eğer kredinin %0,5’ini geçmiyorsa tüketicinin talebini reddedecektir. Ancak eğer bu vatandaş tüketici sıfatını taşımıyorsa bu kez konuyu genel mahkemelere taşımak durumundadır. Genel mahkeme, TBK hükümlerine bakarak karar vereceğinden, TBK’ndaki Genel İşlem Şartları kapsamında konuyu değerlendirecektir. TBK 21 maddesine göre eğer vatandaşa ‘tahsis ücreti’nin varlığı hakkında açıkça bilgi verilmemiş, ücretin/şartın içeriğini öğrenme imkânı sağlanmamış ve dahi kendisi bu koşulu kabul etmemiş ise mahkeme kesinti işlemi TBK 21 maddesine aykırı bulacak ve kesilen ücreti vatandaşa iade edecektir.

Dikkat edilirse burada bir paradoks ile karşı karşıya kalıyoruz; TBK’ndan daha ileri haklar getirmesi beklenen TKHK, TBK ile her vatandaşa getirilen bir korumayı tüketicinin elinden almış olmaktadır. Böyle bir şey mümkün olabilir mi, elbette olamaz. Kanaatimce bu problemin kaynağını yasada aramak yerine bankacılık lobisi tarafından dayatılan yorumda aramak daha doğru olacaktır.

Bankacılık işlemlerinde de ‘haksız Şart’ süzgeci kullanılmalıdır.

Yapılması gereken şey, bankaların değirmenine su taşıyan ve yerinde olmayan bu yorumun terkedilerek yasanın ruhuna uygun yoruma dönülmesidir. Burada görev öncelikle hakem heyetlerine ve özellikle raportörlere düşmektedir. Raportörler ve elbette Hakem heyetleri önlerine gelen başvurularda bankalar tarafından alınan bir ücretin yasal olup olmadığını belirlemek için yasada öngörülen her iki süzgeci de kullanmalıdırlar: Öncelikle alınan ücretin BDDK yönetmeliğinde yer alıp almadığına bakılmalı, bu ücret kalemi yönetmelikte yer almıyorsa başka bir araştırmaya gerek kalmaksızın bu ücret tüketiciye iade edilmelidir. Ancak ücret BDDK yönetmeliğinde yer alan bir ücret kalemi ise bu kez ikinci süzgeci devreye sokularak TKHK’un 5. Maddesindeki haksız şart olup olmadığı araştırılmalı buradan çıkacak sonuca göre karar vermelidirler.

Yorumlar (0)
34°
az bulutlu
banner182
banner62
Günün Anketi Tümü
Kahramanmaraş'ın En Önemli Sorunu Sizce Nedir?
Kahramanmaraş'ın En Önemli Sorunu Sizce Nedir?
Namaz Vakti 16 Temmuz 2020
İmsak 03:35
Güneş 05:17
Öğle 12:43
İkindi 16:35
Akşam 20:00
Yatsı 21:35
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 32 66
2. Trabzonspor 32 62
3. Sivasspor 32 57
4. Beşiktaş 32 56
5. Galatasaray 32 52
6. Alanyaspor 32 51
7. Fenerbahçe 32 50
8. Gaziantep FK 32 42
9. Antalyaspor 32 41
10. Göztepe 32 39
11. Kasımpaşa 32 39
12. Gençlerbirliği 32 36
13. Denizlispor 32 35
14. Konyaspor 32 33
15. Malatyaspor 32 32
16. Çaykur Rizespor 32 32
17. Kayserispor 32 32
18. Ankaragücü 32 29
Takımlar O P
1. Hatayspor 33 63
2. Erzurum BB 33 59
3. Adana Demirspor 33 58
4. Akhisar Bld.Spor 33 57
5. Bursaspor 33 56
6. Fatih Karagümrük 33 53
7. Altay 33 51
8. Keçiörengücü 33 47
9. Ümraniye 33 44
10. Giresunspor 33 44
11. Menemen Belediyespor 33 43
12. İstanbulspor 33 40
13. Balıkesirspor 33 38
14. Altınordu 33 36
15. Boluspor 33 30
16. Osmanlıspor 33 27
17. Adanaspor 33 21
18. Eskişehirspor 33 12
Takımlar O P
1. Liverpool 35 93
2. Man City 35 72
3. Chelsea 35 60
4. Leicester City 35 59
5. M. United 34 58
6. Wolverhampton 35 55
7. Sheffield United 35 54
8. Tottenham 35 52
9. Arsenal 35 50
10. Burnley 35 50
11. Everton 35 45
12. Southampton 34 44
13. Newcastle 35 43
14. Crystal Palace 35 42
15. Brighton 35 36
16. West Ham 35 34
17. Watford 35 34
18. Bournemouth 35 31
19. Aston Villa 35 30
20. Norwich City 35 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 35 80
2. Barcelona 36 79
3. Atletico Madrid 36 66
4. Sevilla 36 66
5. Villarreal 36 57
6. Getafe 36 54
7. Real Sociedad 36 54
8. Athletic Bilbao 36 51
9. Valencia 36 50
10. Granada 35 50
11. Osasuna 36 48
12. Levante 36 43
13. Real Betis 36 41
14. Real Valladolid 36 39
15. Eibar 36 39
16. Celta de Vigo 36 36
17. Deportivo Alaves 36 36
18. Leganés 36 32
19. Mallorca 36 32
20. Espanyol 36 24
Günün Karikatürü Tümü
banner113
banner133